Burgerschap op school: hoe doe je dat?

Geplaatst in: Creathlon, WHY-magazine | 0

Alle scholen in Nederland moeten sinds 2006 aandacht besteden aan burgerschap in hun onderwijsaanbod. Het onderwijs moet ‘burgerschap en sociale integratie bevorderen’, ‘kennis van verschillende achtergronden en culturen’ bijbrengen, mede gezien het feit dat ‘leerlingen opgroeien in een pluriforme samenleving’, aldus de wet. Hóe scholen dat doen, is niet vastgelegd. Dat levert heel vrijheid op, maar ook heel veel vragen. Hoe kunnen scholen burgerschap het beste opnemen in hun curriculum?   

Plan van aanpak
Hoe scholen omgaan met burgerschap, hangt af van verschillende factoren. Wat is de identiteit van de school en van de leerlingen? Wat zijn didactische uitgangspunten? En daarmee samenhangend: wat is de kijk op burgerschap? Wat voor burgers moeten leerlingen worden en wat voor rol speelt de school daarin? Om een duidelijk antwoord op deze vragen te krijgen is het noodzakelijk om een plan van aanpak te maken wat betreft burgerschap. (Nog geen idee? De SLO ontwikkelde een handige vragenlijst).

Buiten het curriculum
Er zijn verschillende manieren waarop burgerschap vervolgens een plek kan krijgen in de school. Het ontwikkelen van sociale competenties, het omgaan met diversiteit, het bespreken en adresseren van normen en waarden en het omgaan met conflicten zijn vakoverstijgende vaardigheden, die niet per se bij een vak ondergebracht hoeven te worden. De school kan extra aandacht besteden aan debatteren en filosoferen, en leerlingen een maatschappelijke stage laten lopen. Of ze kunnen een project organiseren waarin de school zich inzet voor de buurt of een goed doel. Burgerschap hoeft niet per se in het curriculum opgenomen te worden om een plek in te nemen op school.

Binnen het curriculum
Toch bestaat het risico dat burgerschap verwatert als het niet als lesonderdeel aan bod komt. Dat wil niet zeggen dat burgerschap als apart vak ingeroosterd moet worden. Binnen het primair onderwijs kan er aandacht zijn voor burgerschap bij aardrijkskunde, geschiedenis of momenten voor sociaal-emotionele ontwikkeling. In het voortgezet onderwijs zijn, naast de mentorles, de vakken maatschappijleer of levensbeschouwing geschikte vakken om burgerschap aan op te hangen.

Vakoverstijgend werken
Je komt met het integreren van burgerschap bij andere vakken al snel uit bij vakoverstijgend werken. Dus waarom niet nog een stap verder gaan? Op het Roelof van Echten College in Hoogeveen dachten ze precies dat. Ze startten dit jaar met het vak ‘GMF’: een combinatie van Godsdienst, Maatschappijleer en Filosofie. Zo’n combinatievak, waarin ook nog aandacht is voor persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling, sluit goed aan bij de leefwereld van leerlingen. Het is dan ook één van de speerpunten van Onderwijs2032, die in de toekomst graag meer samengevoegde vakken aanbieden en leerlingen niet vanuit één vak, maar vanuit thema’s aan vraagstukken wil laten werken. Bijkomend voordeel van het combineren van drie vakken is dat de docenten hun leerlingen nu niet één, maar drie uur zien. Dat helpt bij het opbouwen van een band, en het dieper ingaan op lesstof en competenties.

WHY-magazine
Een nieuw vak invoeren betekent pionieren. Ook wat betreft het lesmateriaal. Het Roelof van Echten College heeft ervoor gekozen om schoolbreed te gaan werken met de methode levensbeschouwing ‘Perspectief’. Daarin komen de wereldreligies en grote stromingen (humanisme, ‘ietsisme’ en a-godsdienstigen) aan bod, maar wordt er ook aandacht besteed aan filosofie en maatschappelijke thema’s. Uiteraard lang niet genoeg om te voldoen aan de uren die staan voor het vak GMF, maar ook niet om aan de eindtermen van maatschappijleer te voldoen. Daarom is de school een samenwerking gestart met Creathlon en ontwikkelen zij samen WHY-magazine. In dit magazine wordt aanvullend materiaal aangeboden op het gebied van maatschappijleer en filosofie, dat bovendien aanhaakt bij de actualiteit. Zo maakten leerlingen in afgelopen magazines kennis met filosofen als Descartes en Rousseau, leerden ze over nature/nurture, de mogelijke consequenties van ‘sexting’ en over de ideologieën achter diverse politieke partijen. Ook is er aandacht voor beroepskeuze door middel van interviews. Het magazine biedt ook opdrachten aan voor in de klas en voor leerlingen thuis.

Hoe zit het bij u school?
We zijn heel benieuwd hoe u burgerschap integreert in uw school. En natuurlijk hoe u aankijkt tegen de vakoverstijgende aanpak en WHY-magazine. Bent u daar nog zoekende in? Om u (verder) op weg te helpen, organiseert Facta op 15 maart aanstaande een studiedag rondom het thema ‘Hoe geef je burgerschap een stevige plek in het curriculum?’. Alle deelnemers aan deze studiedag ontvangen bovendien een gratis exemplaar van het WHY-magazine!

Kijk op de website van Facta voor meer informatie over de studiedag op 15 maart of schrijf u direct in.

Over Maxine Herinx

Maxine is projectleider VO en materiaalmaker bij Creathlon.

Laat een Reactie Achter